Ca lâm sàng bệnh lý hốc mắt

Rate this post

Bệnh án

Họ tên : ĐOÀN VĂN Đ, nam, 43 tuổi, dân tộc bản địa Kinh Thuận tay phải. Nghề nghiệp : nông dân Địa chỉ : Đắc Lắc Nhập viện : 10 h 07/11/2013 Lý do vào viện : Sưng đau hốc mắt ( T )
Bệnh nhân khai bệnh : Khoảng một năm nay bị sụp mi ( T ), sụp mi không đổi khác trong ngày, kèm nhìn đôi, sưng đau hốc mắt ( T ) âm ỉ liên tục, không đỏ mắt. BN khám BS mắt với chẩn đoán và điều trị không rõ ( ? ) có giảm nhưng tái đi tái lại nhiều lần

Cách nhập viện 3 tuần, BN sụp mi, nhìn đôi, sưng đau hốc mắt (T), nhập viện khoa Nội thần kinh BVCR với chẩn đoán Viêm xoang hang (T), điều trị Medisolon 16mg 3v. Xuất viện về nhà nhưng các triệu chứng trên không cải thiện. Cách nhập viện 2 ngày, BN sưng đau nhiều hốc mắt (T), ù tai (T)  nhập viện

Tiền sử bản thân, mái ấm gia đình thông thường
Thăm khám : M : 84 lần / phút, HA : 100 / 60 mmHg, nhiệt độ : 37 độ C, NT : 20 l / p. Mắt ( T ) sưng nhẹ, đau, không âm thổi. Bệnh nhân tỉnh, hợp tác, tính năng thần kinh hạng sang thông thường. Thị lực, thị trường 2 bên thông thường
Các dây sọ : Dây III, IV, VI :
Mắt ( T ) : Không sụp mi. Đồng tử 4 mm, tròn PXAS trực tiếp ( – ), đồng cảm ( – ). Giới hạn vận nhãn hàng loạt .
Mắt ( P. ) : Không sụp mi Đồng tử 2,5 mm, tròn. PXAS : trực tiếp ( + ), đồng cảm ( + ). Vận nhãn những hướng thông thường .
Dây V : Giảm cảm xúc sờ, đau thuộc vùng chi phối dây V1, V2 bên trái
Các dây TK sọ khác : thông thường. Vận động, cảm xúc, những công dụng TK khác thông thường

Tóm tắt bệnh án: Bệnh nhân nam, 43 tuổi, nhập viện vì sưng đau hốc mắt (T) Bệnh 1 năm, tái phát nhiều lần. Liệt các dây sọ (T): III, IV, VI, giảm cảm giác nông thuộc vùng chi phối V1, V2

Chẩn đoán lâm sàng

1. Hội chứng : Liệt dây sọ ( III, IV, VI, giảm cảm xúc nông thuộc vùng chi phối V1, V2 bên trái )
2. Vị trí : Xoang hang ( T ), khe hốc mắt trên ( T )
3. Nguyên nhân : phân biệt ( 1 ) U, ( 2 ) Viêm nhiễm, ( 3 ) Huyết khối .
Kết quả CLS : Công thức máu : RBC : 4,14 T / L – HGB : 135 g / L – Hct : 40,3 % – WBC : 10,7 G / L – N : 69 % – L : 19,1 % – PLT : 184 G /, VS 1 h : 10 mm 2 h : 20 mm CRP : 3,2 mg / L Procalcitonin * : 0,09 ng / ml ( * marker chẩn đoán sớm và đúng mực thực trạng nhiễm khuẩn huyết )
CEA : 6,14 ng / ml, AFP : 5,22 ng / ml, PSA : 1,09 ng / ml, Cyfra 21,1 : 1,62 ng / ml, CA19. 9 :
Kết quả dịch não tuỷ : trong, Tế bào 3 / mm3, hầu hết là tế bào thoái hoá, Hồng cầu : không thấy, Protein : 67,8 mg / dl, Cl : 124 mmol / l, PCR lao : ( – ), Soi tìm nấm ( – )
MRI xoang hang

22/10 ( lần nhập viện trước ) : Ổ tổn thương vùng xoang hang ( T ) lan vào khe ổ mắt trên và hốc mắt phía dưới ( T ) nghĩ viêm – 19/11 : t / d u thành sau mũi hầu ( T ), xâm lấn xoang hang ( T ), đỉnh ổ mắt ( T ) ( ? )
Nội soi vòm : – Vòm ( P. ) : thông thoáng – Vòm ( T ) : u vòm hố Rosenmuller phía trên – Mũi ( P. ) : khe giữa thông thoáng – Mũi ( T ) : khe giữa thông thoáng, mủ vàng đục, đặc chảy xuống

Chẩn đoán xác định: U thành sau mũi hầu (T) xâm lấn xoang hang (T), khe hốc mắt trên (T)

Bệnh nhân được điều trị triệu chứng, Hội chẩn chuyên khoa Tai mũi họng

Tiếp cận bệnh nhân bệnh lý hốc mắt

Giải phẫu học hốc mắt

Hốc mắt là một hốc xương hình tháp, đỉnh hướng về phía sau, đáy lan rộng ra ra phía trước do xương sọ và những xương mặt cấu trúc nên. Các tổ chức triển khai mềm của hốc mắt không áp trực tiếp vào màng xương mà được bọc bởi cân. Như vậy những quy trình bệnh lý hoàn toàn có thể tiến triển hoặc ở trong hoặc ở ngoài cân .

Cấu tạo hốc mắt

Hốc mắt chứa nhãn cầu và những cấu trúc tương quan
• Cơ ngoài nhãn cầu ( Extra-ocular muscles ) – Các cơ này tách biệt với mắt. Chịu nghĩa vụ và trách nhiệm cho sự hoạt động của nhãn cầu và mí mắt trên .
• Mí mắt – Chúng bao trùm hốc mắt phía trước .
• Dây thần kinh : Một số dây thần kinh sọ cung ứng cho mắt và những cấu trúc của nó ; thị giác, vận nhãn chung ( oculomotor ), ròng rọc ( trochlear ), sinh ba ( trigeminal ) và giang ngoài ( abducens ) .

• Mạch máu: Mắt nhận máu chủ yếu từ động mạch mắt. Dẫn lưu tĩnh mạch qua tĩnh mạch mắt trên và dưới.

Lâm sàng tổn thương hốc mắt

6 P :

1. Pain ( đau ), 2. Proptosis ( lồi mắt ) 3. Progression ( tiến triển ), 4. Palpation ( sờ ) 5. Pulsation ( đập ) 6. Periorbital changes ( đổi khác quanh hốc mắt )

S (Subjective)Triệu chứng cơ năng

ĐAU: Viêm nhiễm, nhiễm trùng, xuất huyết hốc mắt, bệnh lý ác tính (inflammatory, infection, oribital hemorrhage, malignant)

TIẾN TRIỂN:

Tiến triển vài ngày đến vài tuần : idiopathic orbital inflammatory disease, cellulitis, hemorrhage, thrombophlebitis, thyroid, ophthalmopathy … ..
Vài tháng đến nhiều năm : dermoids, benign mixed tumors, neurogenic tumors, cavernous hemangiomas, lymphoma, fibrous, histiocytoma, osteomas

O (objective) Triêu chứng thực thể

 LỒI MẮT: Proptosis, Hertel exophthalmometer (được sử dụng cho các phép đo chính xác exophthalmos), .

Proptosis: nhãn cầu lồi bất thường, có thể là một bên hoặc hai bên. Một bên – do viêm mô tế bào hốc mắt, bệnh viêm hốc mắt vô căn, huyết khối tĩnh mạch hốc mắt, phình động mạch-tĩnh mạch, khối u của cấu trúc hốc mắt, xuất huyết hốc mắt. Hai bên – exophthalmos do nội tiết, huyết khối xoang hang, khối u hốc mắt đối xứng – giảm thể tích hốc mắt.

Proptosis and Exophthalmos: Lồi bất thường của nhãn cầu được gọi proptosis or exophthalmos. Thuật ngữ exophthalmos được dùng để chỉ sự nổi bật của mắt thứ phát sau bệnh tuyến giáp

– Axial proptosis ( mắt đẩy trực tiếp về phía trước, sang thương ở vị trí dây thần kinh thị giác, khoảng trống TT )

–  Eccentric proptosis (lệch tâm)

SỜ (ORBIT– Palpation)

  1. Phần tư trên mũi: mucoceles, mucopyoceles,encephaloceles neurofibromas or lymphoma encephaloceles, neurofibromas or lymphoma.
  2. Phần tư trên thái dương: dermoids, prolapsed lacrimal gland, lacrimal gland tumors, lymphoma, or idiopathic orbital inflammation disease

MẠCH ĐẬP (ORBIT—Pulsation)

Không âm thổi : neurofibromatosis, meningoencephaloceles, or removal of the orbital roof .
Có hay không có âm thổi : carotid cavernous fistulas, dural arteriovenous fistulas, and orbital arteriovenous fistulas

A (Assessment) Đánh giá hay chẩn đoán:

Bệnh lý hốc mắt ( orbital disease )
Bệnh sử : ( a ) đau, ( b ) kiểu khởi phát proptosis
Loại trừ pseudoproptosis : ( a ) large ipsilateral globe, ( b ) facial asymmetry, ( c ) contralateral enophthalmos ( blow-out fracture )
Các triệu chứng thường gặp của bệnh ở hốc mắt : Sưng phù mi mắt, mắt lồi và nhìn ( song thị ). Đôi khi có kèm theo cả đau nhức và giảm thị lực. ( Trong đó, lồi mắt và hạn chế vận nhãn là dấu hiệu chính )
Chẩn đoán : ghi chép bệnh sử cẩn trọng, thăn khám body toàn thân, khám tai mũi họng. Xét nghiệm sinh hóa và huyết học, chụp X quang hình ảnh cấu trúc xương, hình ảnh những mô mềm, chụp tĩnh mạch hốc mắt, chụp động mạch cảnh, CT, MRI, MRA, DSA …

P (Planning) Kế hoạch hay điều trị

Hốc mắt là khoang xương chứa nhãn cầu cùng với những cơ, mạch máu và dây thần kinh tương quan. Nó có công dụng bảo vệ nhãn cầu và những cấu trúc tương quan của nó nhưng nó dễ bị nhiễm trùng và tổn thương. Các bệnh lý về hốc mắt thường gặp cho cả người lớn và trẻ nhỏ :

Nhiễm trùng

Nhiễm trùng hốc mắt, còn được gọi là viêm mô tế bào hốc mắt ( orbital cellulitis ), hoàn toàn có thể tiến công mạnh rình rập đe dọa thị lực. Trong 1 số ít trường hợp khan hiếm, nhiễm trùng hoàn toàn có thể rình rập đe dọa tính mạng con người. Thông thường nhất, nhiễm trùng hốc mắt xảy ra khi những xoang lân cận bị nhiễm trùng, nhưng cũng hoàn toàn có thể xảy ra do những vết rách nát nhỏ trên da hoặc sau chấn thương. Điều quan trọng là phải được điều trị nhanh gọn và tích cực bằng thuốc kháng sinh. Đôi khi cần phải can thiệp bằng phẫu thuật .

Khối u

Một loạt những khối u hoàn toàn có thể xảy ra trong hốc mắt ở cả người lớn và trẻ nhỏ. Các khối u hoàn toàn có thể phát sinh trong tuyến lệ ( tuyến nước mắt ), những cơ vận động mắt, cũng như trong phía sau mắt. Các khối u cũng hoàn toàn có thể ăn mòn hốc mắt từ những xoang lân cận. Ung thư di căn cũng hoàn toàn có thể ảnh hưởng tác động đến hốc mắt. Thông thường, phẫu thuật được khuyến khích để sinh thiết hoặc cắt bỏ tổn thương lấy mô chẩn đoán và hướng dẫn điều trị .
Mucoceles là những khối nang ảnh hưởng tác động chung đến những xoang. Nó xảy ra do sự ùn tắc của lỗ thông xoang và hậu quả là tích tụ chất nhầy. Hầu hết những xoang trán và xoang sàng ( ethmoid ) đều bị tác động ảnh hưởng. Thông thường, những triệu chứng lâm sàng rất âm ỉ, biến hóa theo mức độ của vùng bị tác động ảnh hưởng. Phương pháp điều trị là phẫu thuật và phẫu thuật nội soi là giải pháp được lựa chọn trong hầu hết những trường hợp .

Viêm nhiễm

Một loạt những thực trạng viêm nhiễm ( ví dụ : bệnh Wegener, bệnh sarcoidosis, viêm hốc mắt vô căn ( idiopathic orbital inflammation ) v.v. ) hoàn toàn có thể gây ra trong hốc mắt. Cách hiệu suất cao nhất để phát hiện và xác lập loại tổn thương hoặc khối u là triển khai chụp CT hoặc MRI. Sinh thiết cũng hoàn toàn có thể được nhu yếu để chẩn đoán .

Chấn thương hốc mắt

Chấn thương và tổn thương cũng hoàn toàn có thể ảnh hưởng tác động đến hốc mắt. Một số tổn thương phổ cập hơn gồm có rách nát mí mắt, tổn thương ống dẫn nước mắt, chảy máu hoặc bầm tím trong hoặc xung quanh mắt và gãy xương hốc mắt. Tai nạn xe hơi, tổn thương thể thao và đánh nhau là những nguyên do thông dụng nhất .

7/2021

PGS.TS Cao Phi Phong

Đọc thêm

Hội chứng khe trên hốc mắt, hội chứng đỉnh hốc mắt

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.