Sỏi tiết niệu: Nguyên nhân, triệu trứng, điều trị và phòng ngừa

Rate this post

Sỏi tiết niệu: Nguyên nhân, triệu trứng, điều trị và phòng ngừa


14/04/2021

Sỏi tiết niệu là một trong những nguyên nhân chính gây ra các căn bệnh đường tiết niệu ở cả nam và nữ. Khi sỏi không gây bế tắc đường tiết niệu, thì chúng không gây triệu chứng gì trầm trọng hay tổn thương gì đáng kể. Tuy nhiên, khi sỏi gây bế tắc, sẽ gây đau đớn, nhiễm trùng và suy giảm chức năng thận, thậm chí tử vong.

Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi THS.BS Phan Trường Nam – khoa Tiết niệu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, TP.HCM

soi tiet nieu

Sỏi tiết niệu là gì ?

Sỏi tiết niệu hay sỏi niệu là những viên sỏi được hình thành do sự kết tinh tự nhiên của các tinh thể vô cơ trong nước tiểu. Đa phần chúng bắt đầu hình thành từ thận, di chuyển dọc theo đường đi của hệ tiết niệu và bài tiết ra ngoài nên nhiều người quen gọi là sỏi thận. Ở Mỹ, hằng năm có hơn 400.000 bệnh nhân nhập viện vì sỏi niệu. Đa số bệnh nhân có tuổi từ 30 – 50. Nam có tỉ lệ mắc bệnh gấp 3 lần nữ. Người da trắng nhiều hơn gấp 4 – 5 lần so với người da đen.

Sỏi ở hệ tiết niệu là bệnh hoàn toàn có thể xảy ra trong suốt đời người bệnh, thế cho nên người bệnh phải được quản trị, theo dõi và có chế độ sinh hoạt hài hòa và hợp lý để hạn chế sự tái phát sỏi.

soi trong he tiet nieu

Phân loại

Có hai cách phân loại sỏi : theo thành phần hoá học, hoặc theo vị trí của sỏi :

Phân loại theo thành phần hoá học

  • Sỏi Calcilà loại sỏi thường gặp nhất, chiếm 80-90 %, gồm sỏi Calci Oxalate, Calci Phosphate, sỏi rất cứng và cản quang, có hình dáng không nhẵn, màu vàng hoặc màu nâu .
  • Sỏi Magnésium Ammonium Phosphatehay còn gọi là sỏi nhiễm trùng, thường do nhiễm trùng niệu lâu ngày gây ra, có màu vàng và hơi bở, sỏi loại này thường rất lớn hoàn toàn có thể lấp kín những đài bể thận gây ra sỏi sinh vật biển .
  • Sỏi Cystine: mặt phẳng trơn láng, có nhiều cục và ở cả hai thận .
  • Sỏi Urate: hoàn toàn có thể kết tủa ngay trong chủ mô thận, không cản quang nên không thấy được trên phim X-quang .

Phân loại theo vị trí

Đây là phân loại được vận dụng trên lâm sàng bởi nó quyết định hành động đến lựa chọn giải pháp điều trị tương thích.

  • Sỏi trong thận, gồm sỏi đài thận và sỏi bể. Sỏi hoàn toàn có thể hoàn toàn có thể gây cơn đau quặn thận, gây nhiễm trùng và biến chứng trầm trọng
  • Sỏi niệu quản: Đa số là do sỏi chuyển dời từ bể thận xuống niệu quản và gây bế tắc đường tiết niệu, gây “ cơn đau quặn thận ” với đặc thù : cơn đau Open bất thần, cường độ đau tăng nhanh và kịch phát. Bệnh nhân thường lăn lộn, không có tư thế giảm đau, vị trí đau từ hông sống lưng lan trước bụng xuống vùng hố chậu cùng bên. Bệnh nhân thường có cảm xúc bí tiểu, tiểu li ti, gắt buốt, hoàn toàn có thể tiểu máu .
  • Sỏi bàng quang: 80 % là do sỏi từ thận, niệu quản rớt xuống hoặc do bế tắc vùng cổ bọng đái, niệu đạo như phì đại tuyến tiền liệt, van niệu đạo sau, hẹp niệu đạo … Do đường niệu đạo khác nhau mà sỏi này thường gặp ở người nam lớn tuổi, ít gặp ở nữ. Sỏi gây tiểu buốt, tiểu rát, tiểu nhiều lần, tiểu ngắt quãng .
  • Sỏi niệu đạo: sỏi từ bàng quang theo dòng nước tiểu chui xuống niệu đạo và bị mắc kẹt không tiểu ra được. Sỏi gây bí tiểu cấp làm cho người bệnh vô cùng không dễ chịu, hoàn toàn có thể có chảy máu niệu đạo .

cac loai soi nieu

Nguyên nhân gây sỏi tiết niệu

Thành phần cấu trúc sỏi rất khác nhau và quy trình hình thành sỏi cũng rất phức tạp. Hiện nay chưa có một kim chỉ nan thống nhất rõ ràng về nguyên do hình thành sỏi. Một số nguyên do hoàn toàn có thể kể đến là :

1. Sự gia tăng bài tiết các chất hòa tan vào nước tiểu

  • Tăng Calci

Thông thường, lượng Calci ( Ca ) bài tiết vào nước tiểu là 100 – 175 mg / ngày với những người có chính sách ăn Calci vừa phải. Nhưng nếu hàm lượng Calci trong nước tiểu vượt ngưỡng trên thì khung hình dễ bị tăng rủi ro tiềm ẩn sỏi tiết niệu. Lý do làm tăng Calci niệu :

    • Dùng thức ăn có quá nhiều Ca như Sữa, pho mát … .
    • Dùng nhiều Vitamin D gây tăng hấp thụ Ca từ ruột …
    • Tiểu Ca vô căn
    • Người bệnh nằm bất động nhiều ngày, gây lắng cặn Ca
    • Một số bệnh lý tác động ảnh hưởng đến hệ xương như cường tuyến cận giáp, ung thư đã di căn đến xương, u tuỷ …
    • Một số bệnh lý nội khoa về thận khác …
  • Tăng Oxalat

Khoảng 50 % sỏi là muối Calci Oxalat. Do đó, việc nạp nhiều thức ăn chứa nhiều Oxalate cũng là nguyên nhăn lắng sỏi. Tuy nhiên, nguyên do tăng Oxalate hầu hết là do 1 số ít bệnh di truyền gây khiếm khuyết trong quy trình chuyển hóa acid Glyoxylic : bệnh kém hấp thu, phẫu thuật cắt bỏ quá nhiều ruột …

  • Tăng Cystine

Do rối loạn di truyền, sỏi này ít gặp, không cản quang.

  • Tăng Acid Uric

Nồng độ Acid Uric cao xuất phát từ việc dùng nhiều thực phẩm chứa chất sinh Acid Uric do hấp thu quá nhiều nhân Purin như thịt, món ăn hải sản, gia cầm … hoặc hệ quả hóa trị liệu một số ít bệnh như bệnh bạch cầu, bệnh tăng hồng cầu. Tăng Acid Uric niệu nhẹ được xác lập khi nồng độ > 800 mg / ngày ( > 5 mmol / ngày ) ở phái mạnh hoặc > 750 mg / ngày ( > 4 mmol / ngày ) ở phái đẹp. Hầu hết là trong protein ( thường là thịt, cá và gia cầm, … ) ; nó hoàn toàn có thể gây ra sự hình thành sỏi canxi oxalat ( sỏi thận canxioxalat tăng acid uric niệu ).

2. Các thay đổi về lý tính

Giảm lưu lượng nước tiểu làm cho nồng độ những loại muối và chất hữu cơ ngày càng tăng. Nguyên nhân do thời tiết nóng giãy, việc làm nặng nhọc, uống ít nước, … Chỉ số pH nước tiểu thông thường là 5,85. Nồng độ pH bị biến hóa do khung hình bài tiết thức ăn, đồ uống, thực phẩm tính năng và dược phẩm … qua hệ tiết niệu. Một số muối vô cơ sẽ khó hòa tan trong môi trường tự nhiên kiềm.

3. Đám randall

Theo nhà nghiên cứu Randall, những mảng Calci hóa ( Randall’s plaques ) thường gặp ở vùng nhú thận, tạo nên từ sự tổn thương những tế bào của ống tích lũy. Khi niêm mạc phủ trên những mảng này bị lở loét, lớp Calci khi đó sẽ tạo thành một nhân giúp cho những chất không hòa tan của nước tiểu dính vào đó. Các vật thể khác hoàn toàn có thể đóng vai trò nhân sinh sỏi gồm cục máu, xác tế bào thượng bì thận, vi trùng, tế bào mủ, vật lạ trong hệ niệu …

4. Do bít tắc

Hệ tiết niệu bị bít tắc bẩm sinh hay mắc phải gây tồn dư nước tiểu, gây ra những rủi ro tiềm ẩn tạo sỏi.

Triệu chứng thường gặp

Triệu chứng cơ năng

Khi sỏi không vận động và di chuyển hoặc dính vào mô, hoặc sỏi sinh vật biển thì thường không có hoặc có ít triệu chứng dù có nhiễm trùng niệu. Khi sỏi đã gây bế tắc hoàn toàn có thể có những triệu chứng sau :

  • Các cơn đau: Đau lưng bụng hoặc vùng hông. Đau do sỏi thận còn được gọi là cơn đau quặn thận, là một trong những loại đau kinh hoàng nhất hoàn toàn có thể tưởng tượng được, một số ít người từng bị sỏi thận so sánh cơn đau như việc sinh con hoặc bị dao đâm .
  • Tiểu ra máu đại thể do sỏi chuyển dời làm tổn thương niêm mạc niệu .
  • Tiểu đục hoặc có mùi hôi : do nhiễm khuẩn niệu .
  • Thiểu niệu hoặc vô niệu : sỏi thận 2 bên ùn tắc hay sỏi thận trên thận độc nhất .
  • Tiểu đau hoặc gắt buốt
  • Tiểu ra sỏi
  • Triệu chứng body toàn thân : hoàn toàn có thể sốt cao lạnh run, buồn nôn hay nôn, phù body toàn thân …

Triệu chứng thực thể

Khám bụng : bụng chướng nhẹ, ấn đau nhiều vùng hông sống lưng bên thận có sỏi, nghiệm pháp rung thận ( + ), nếu thận ứ nước nhiều sẽ có nghiệm pháp chạm thận ( + ), nếu thận ứ mủ sẽ có phản ứng thành bụng. “ Sỏi im re ” là sỏi tiết niệu đã bị mắc kẹt lâu ngày gây tắc đài bể thận mà không có triệu chứng đau. Đây là trường hợp cần đặc biệt quan trọng chú ý quan tâm bởi người bệnh thường chủ quan, không chịu đi khám và điều trị. Khi phát hiện, nó đã gây nhiễm trùng nặng, hoàn toàn có thể gây tổn thương công dụng thận vĩnh viễn, hoàn toàn có thể phải cắt bỏ thận. trieu chung thuong gap o soi nieu

Phương pháp chẩn đoán sỏi niệu

Lâm sàng

Lâm sàng của sỏi niệu đặc trưng bởi “ Cơn đau quặn thận ”, những triệu chứng không bình thường khi đi tiểu …

Cận lâm sàng

  • Xét nghiệm máu: Bạch cầu tăng khi có đau hoặc nhiễm trùng. Nếu công dụng thận giảm sẽ làm thiếu máu .
  • Xét nghiệm nước tiểu: hoàn toàn có thể tìm thấy máu, đạm, tế bào mủ hay vi trùng. Và hoàn toàn có thể có tinh thể tựa như thành phần hóa học của sỏi
    • Nếu pH > 7,6 : nhiễm khuẩn loại phân hủy uré ( như Protéus ), sỏi thường là Magnésium Ammonium Phosphate .
    • Nếu pH luôn luôn là 6,5: nguyên nhân là toan hóa máu do bệnh ống thận 

    • Nếu pH luôn luôn thấp, dễ chẩn đoán ra sỏi Urate .
  • Sinh hóa máu:Nồng độ trong máu của những chất có trong thành phần hóa học của sỏi, hoàn toàn có thể tìm ra nguyên do nội khoa sinh sỏi và điều trị tận gốc bệnh sỏi. Ví dụ, Calci máu thường tăng trong những bệnh cường tuyến cận giáp, bệnh hủy xương, những loại ung thư lan toả như Ung thư vú, Ung thư phổi, bệnh bạch cầu …
  • Siêu âm: là một xét nghiệm đơn thuần, rẻ tiền, dễ triển khai, ít xâm hại nhưng có độ nhạy cao 95 %. Đánh giá được có sỏi thận hay không, thận có ứ nước hay không, độ dày còn lại của nhu mô thận .
  • X-quang:
    • KUB là phim X quang hệ niệu không sẵn sàng chuẩn bị, 90 % sỏi thấy được trên phim ( sỏi cản quang ), đây là xét nghiệm cơ bản nhất để nhìn nhận, cho thấy có sỏi hay không, hình dạng, size, số lượng, vị trí sỏi .
  • UIV: cho thấy thêm được độ ứ nước của thận, và chức năng bài tiết của cả 2 thận.

  • CT-Scan bụng: chẩn đoán sỏi đúng mực gần như 100 %, ngoài những hoàn toàn có thể phân biệt những tổn thương khác với sỏi như : u bướu hệ tiết niệu, dị tật hệ tiết niệu cũng như những cơ quan khác trong ổ bụng .
  • Soi bàng quang: giúp phát hiện sỏi bàng quang và những bệnh tích hợp ở bàng quang, niệu đạo .

x quang he tiet nieu

Sỏi niệu có biến chứng gì?

Tùy từng vị trí và size của sỏi mà có những biến chứng khác nhau :

  • Nhiễm trùng đường tiết niệu, thận mủ, nhiễm trùng huyết hoặc sốc nhiễm trùng, hoàn toàn có thể gây nguy hại tới tính mạng con người .
  • Suy thận cấp sau thận, suy thận mạn tính với chủ mô thận bị tàn phá trọn vẹn, mất hết công dụng .

Điều trị sỏi tiết niệu

Điều trị sỏi thận khá phức tạp, cần phải tích hợp nội khoa và ngoại khoa.

Điều trị nội khoa

  • Trong trường hợp cấp cứu

Bệnh nhân vô niệu hay thiểu niệu, đây là thực trạng của suy thận cấp sau thận. cần phải chạy thận tự tạo trước để bệnh nhân không thay đổi sau đó xem xét quyết định hành động dẫn lưu nước tiểu bằng phẫu thuật mở thận ra da hay đặt thông niệu quản bằng ống JJ, khi bệnh nhân không thay đổi sẽ phẫu thuật lấy sỏi sau. Bệnh nhân sốt cao có hội chứng nhiễm khuẩn nặng hay thận ứ mủ, cần phải hồi sức bệnh nhân tích cực với kháng sinh, dịch truyền, hạ sốt … và mổ cấp cứu dẫn lưu thận ra da, đợi tới khi bệnh ổn sẽ phẫu thuật lấy sỏi sau.

  • Trong trường hợp không cấp cứu

Bác sĩ sẽ điều trị bảo tồn, không phẫu thuật trong những trường hợp :

    • Sỏi nhỏ ( thường kích cỡ sỏi nhỏ hơn 5 mm ) và không tiến triển, không có biến chứng nhiễm trùng, gây bế tắc hoặc gây đau. Người bệnh phải uống đủ nước mỗi ngày ( hơn 2 lít ) và tích cực hoạt động thể dục thể thao .
    • Chỉ định điều trị tích cực nhiễm trùng, trong trường hợp do vi trùng phân hủy ure
    • Đối với sỏi urat, hoàn toàn có thể làm tan sỏi bằng những dược chất tương ứng, có công dụng đổi khác pH nước tiểu hoặc làm tan sỏi trực tiếp. Sỏi acid uric ở đường niệu trên hoặc dưới, hoàn toàn có thể được hòa tan bằng cách sử dụng liệu pháp kiềm hóa nước tiểu lê dài

Điều trị ngoại khoa

  • Tán sỏi ngoài cơ thể( ESWL : Extracoporeal Shock Wave Lithotripsy )

Hiện nay khoảng chừng 80 % sỏi thận được điều trị bằng giải pháp tán sỏi ngoài khung hình, đây được xem là giải pháp điều trị ít xâm hại nhất lúc bấy giờ. Về nguyên tắc : Sóng xung động từ mạng lưới hệ thống điện áp hoặc điện từ, xác định sỏi bằng X quang hoặc bằng siêu âm. Sóng xung động tập trung chuyên sâu vào một tiêu điểm ( sỏi thận ) với một áp lực đè nén cao ( trung bình 800 – 1000 bares ) làm vỡ hoặc làm vụn sỏi sau đó bài xuất ra ngoài theo đường tự nhiên. Chỉ định : sỏi thận nhỏ hơn hoặc bằng 20 mm. Chống chỉ định :

    • Nhiễm khuẩn niệu
    • Hẹp đường tiết niệu
    • Bệnh lý rối loạn đông máu chưa được trấn áp .
    • Đang đeo máy tạo nhịp tim .
    • Dị dạng cột sống .
    • Sỏi quá cứng hoặc quá mềm ( dựa vào độ Hounsfield trên phim Xquang )
  • Lấy sỏi qua da( PCNL : Percutaeaus Nephrolithiotripsy ) :

Đây là giải pháp điều trị chỉ một số ít ít cơ sở y tế lớn mới thực thi được, bởi nó yên cầu phẫu thuật viên phải có nhiều kinh nghiệm tay nghề, trang thiết bị văn minh. Nguyên lý : khi phẫu thuật, bác sĩ sẽ tạo một đường hầm nhỏ từ hông sống lưng vào thận, sau đó đưa máy soi vào tìm và tán nhỏ viên sỏi và lấy hết sỏi ra ngoài. Chỉ định : sỏi sinh vật biển hay sỏi bán sinh vật biển, sỏi thận tái phát sau phẫu thuật. Chống chỉ định : nhiểm khuẩn niệu. Rối loạn đông máu.

  • Nội soi niệu quản ngược dòng tán sỏi bằng ống soi mềm

Đây là một giải pháp mổ sỏi thận bằng nội soi tân tiến, hiệu suất cao cao và ít gây tổn thương cho người bệnh, hoàn toàn có thể tiếp cận tán sỏi ở mọi vị trí của hệ tiết niệu. chiêu thức này yên cầu trang thiết bị tân tiến và phẫu thuật viên có kinh nghiệm tay nghề cao.

  • Phẫu thuật nội soi sau hông lưng và mổ hở

Hiện nay với sự tăng trưởng của y học và khoa học kỹ thuật, rất hiếm trường hợp sỏi tiết niệu phải mổ hở ( dưới 5 % ) Ngày nay với sự tăng trưởng của y học tân tiến, đặc biệt quan trọng là kỹ thuật Mổ Ruột nội soi, điều trị sỏi niệu bảo đảm an toàn và nhẹ nhàng hơn. ít gây biến chứng. Tại mạng lưới hệ thống BVĐK Tâm Anh, những chiêu thức phẫu thuật nội soi tán sỏi tiên tiến và phát triển nhất được vận dụng với tiềm năng hiệu suất cao tối đa việc điều trị sỏi trong hệ niệu cho người bệnh. ( * )

Phòng ngừa sỏi tiết niệu

  • Ðiều trị triệt để những nhiễm trùng đường tiết niệu .
  • Uống nhiều nước, hạn chế tối đa nhịn tiểu trong đời sống và việc làm hàng ngày. Người thông thường, được khuyến nghị uống 2 lít nước một ngày .
  • Tránh những trường hợp bất động lâu ngày. Việc cần mẫn hoạt động giải trí sức khỏe thể chất luôn là một cách dự trữ tốt nhất để có một khung hình khoẻ mạnh
  • Hãy thực thi một chính sách ăn giảm nari và tăng kali, hạn chế đạm động vật hoang dã …

Có thể bạn quan tâm: Sỏi thận nên ăn gì và kiêng gì để nhanh khỏi

Sỏi hệ tiết niệu cũng là một trong số những bệnh thường gặp nhất tại khoa Tiết niệu – Hệ thống BVĐK Tâm Anh. Tại đây, những chuyên viên – bác sĩ số 1 sẽ thăm khám và chỉ định những giải pháp điều trị tối ưu, hiệu suất cao nhất cho người bệnh. Để đặt lịch khám những bệnh lý đường tiết niệu hay đặt câu hỏi có tương quan đến ung thư thận, người mua hoàn toàn có thể điền thông tin tại đây, hoặc liên hệ Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh :

Sỏi tiết niệu dễ tái phát nên thường xuyên theo dõi và khám sức khoẻ tổng quát. Cơn đau do sỏi chưa phải là điều kinh khủng nhất, mà hậu quả to lớn hơn là nhiễm trùng và huỷ hoại chức năng của thận.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.