Viêm da tiếp xúc do kiến khoang – Bệnh viện da liễu trung ương

Rate this post

 

1. Giới thiệu về kiến khoang

     Kiến khoang là tên gọi dân gian của một loại côn trùng thuộc giống Paederus, họ Staphylinidae (là bọ cánh cứng ngắn), bộ Coleoptera (tức là bộ cánh cứng – trong đó “Koleos” = vỏ bọc, “Pteron” = cánh). Giống Paederus có hơn 600 loài, phân bố ở tất cả các lục địa, ngoại trừ Antarctica. Chúng đã từng gây ra các dịch viêm da tiếp xúc ở nhiều nơi như Thổ Nhĩ Kỳ, Nam Mỹ, Ấn Độ, Okinawa…

     Về mặt hình thái học, con Paederus trưởng thành thân mình thon dài như hạt thóc, có chiều dài 7-10 mm, chiều ngang 0,5 – 1mm. Đầu nhỏ, có 2 râu đơn chia đốt mở rộng về phía trước. Mình mang 3 đôi chân. Bụng có 8 đốt rất dẻo, uống cong dẽ dàng, một số đốt bụng màu đỏ hung, một số đốt khác màu đen, đốt cuối cùng nhọn có 2 cái cặp. Trên mình có cánh 2 đôi cánh, cánh cứng ở ngoài che khoảng 3-4 đốt bụng, cánh lụa ở dưới, bình thường cánh lụa cuộn gọn dưới cánh cứng, khi bay thì cánh này xoè ra. Paederus chạy và bay rất nhanh, khi chạy thì cong đít lên. Loài này sống ở vùng ẩm ướt ở ngoài đồng ruộng, các chỗ có phân rác, cỏ mục, rìa đầm lầy, dưới đống gạch, trong vỏ cây nứt nẻ, đôi khi trong cả tổ chim, ổ của động vật có vú. Chúng ăn các loại sâu bọ ở trên đồng ruộng nên có tác dụng bảo vệ hoa màu. Tuy nhiên, vào ban đêm, những con Paederus trưởng thành bị thu hút bởi ánh sáng đèn, nhất là đèn huỳnh quang nên chúng thường bay vào nhà.

     Một khi đã vào trong nhà, chúng có thể đậu trên người, dù đang ngủ hay tỉnh, hoặc đậu trên quần áo, khăn mặt. Loại côn trùng này không đốt hay cắn con người nhưng sự tiếp xúc vô tình của nó với chúng ta hoặc chúng bị đập, giết, chà xát, nghiền thì có thể làm chúng trở nên nguy hiểm vì khoang cơ thể của chúng sẽ tiết ra chất pederin, chính là thành phần gây viêm da tiếp xúc kích ứng.

2.  Chất pederin

     Chất Pederin nằm trong dịch bạch huyết của con côn trùng. Có giả thuyết cho rằng Pederin được tiết ra dựa vào sự hoạt động của 1 chủng Pseudomonas có trong cơ thể của con côn trùng. Chất này được đặt tên và được phát hiện vào năm 1953. Nó độc gấp 12 lần so với nọc độc của rắn độc ở vùng nhiệt đới, nếu giữ côn trùng trong điều kiện khô thì vẫn duy trì chất độc này trong vòng 8 năm.

     Pederin là một amid, độc tố cao. Nó ức chế quá trình tổng hợp protein và ngăn chặn quá trình phân chia tế bào. Pederin có công thức hoá học là:C25H45O9N- là một Amid có 2 vòng tetrahydropyran, và chiếm xấp xỉ 0,025% trọng lượng côn trùng (đối với Paederus fuscipes).

Hình ảnh lâm sàng viêm da tiếp xúc do côn trùng
Hình ảnh lâm sàng viêm da tiếp xúc do côn trùng nhỏ

3. Triệu chứng lâm sàng của viêm da tiếp xúc do Paederus

     – Bệnh thường xẩy ra nhiều vào mùa mưa, thời điểm tháng 7, 8, 9,10 hàng năm. Bệnh thường xuất hiện vào buổi sáng, sau một đêm ngủ dậy (hơn 60% trường hợp).

     – Cơ năng ngứa, rát bỏng, có khi đau.
– Chất pederin tạo nên phản ứng ở da trong vòng 24 giờ sau tiếp xúc. Đáp ứng ở da thấy được khác nhau nhờ vào vào nồng độ của Paederin, thời hạn tiếp xúc và từng thành viên bệnh nhân bị tiếp xúc. Trường hợp nhẹ hoàn toàn có thể thấy ban đỏ nhẹ trong khoảng chừng 2 ngày sau đó tự hết. Trường hợp nặng hơn, những ban đỏ này sẽ tiến tiến thành bọng nước trong vài ngày tiếp theo, tổn thương có vùng hơi lõm gợi hình một vật gì hình tròn trụ hoặc bầu dục áp vào, sau đó là tiến trình bong vảy da, để lại những dát tăng, giảm sắc tố. Thời gian hàng loạt đợt tiến triển hoàn toàn có thể lê dài 5-20 ngày. Đôi khi tổn thương cũng để lại sẹo. Các tổn thương này phân bổ thành dải do sự chảy dịch tiết của côn trùng nhỏ trên da. Bệnh nhân cũng hoàn toàn có thể vô tình truyền chất paederin sang vị trí khác của khung hình do cào gãi, gây ra những vệt tổn thương khác nhau trên khung hình hoặc tín hiệu kissing với những tổn thương đối xứng khớp vào nhau. Vị trí tổn thương thường gặp hơn ở những vùng hở, tuy nhiên tổn thương hoàn toàn có thể gặp ở bất kỳ đâu, kể cả vùng mặt và sinh dục do sự va quệt vô tình của bệnh nhân vào những vùng này. Nếu vùng quanh mắt bị tổn thương hoàn toàn có thể dẫn đến viêm kết mạc mắt. Trong trường hợp rất nặng, những bọng nước hoàn toàn có thể lan rộng trên một diện tích quy hoạnh lớn của khung hình gây bội nhiễm, đau, rát và rất không dễ chịu, body toàn thân hoàn toàn có thể sốt, hạch vùng sưng đau. – Bệnh thường xẩy ra nhiều vào mùa mưa, thời gian tháng 7, 8, 9,10 hàng năm. Bệnh thường Open vào buổi sáng, sau một đêm ngủ dậy ( hơn 60 % trường hợp ). – Cơ năng ngứa, rát bỏng, có khi đau .

4. Chẩn đoán xác định

     Chẩn đoán xác định bệnh viêm da tiếp xúc do côn trùng chủ yếu dựa vào triệu chứng lâm sàng, bao gồm:

     -Bệnh xuất hiện đột ngột

     -Tổn thương cơ bản là các dát đỏ, bọng nước trên nền dát đỏ, phân bố thành dải, vết, hay gặp ở vùng hở.

     -Triệu chứng cơ năng: chủ yếu là cảm có cảm giác rát bỏng,ngứa. Đau tại vị trí tiếp xúc không nặng nề.

5. Chẩn đoán phân biệt

     Ở cộng đồng, chủ yếu phân biệt với bệnh zona và viêm da tiếp xúc do cây cỏ
5.1. Zona

     – Là bệnh gây nên do vi rút varicella zoster

     – Thường có biểu đau nhức trước khi nổi mụn nước

     – Mụn nước đứng thành đám, số lượng từ vài chiếc đến vài trăm chiếc, mụn nước căng, chứa dịch trong, đôi khi dịch màu hồng.

     – Tổn thương đi dọc theo dây thần kinh, ở 1 bên cơ thể trừ những trường hơp suy giảm miễn dịch như nhiễm HIV-AIDS

     – Đau nhức tại chỗ vùng tổn thương là nổi trội và kéo dài sau khi khỏi bệnh. Nhiều trường hợp sau khi khỏi bệnh vẫn còn đau một thời gian dài.
5.2. Viêm da tiếp xúc do cây cỏ (photophytodermatitis)

     Có rất nhiều điểm giống với viêm da tiếp xúc do kiến khoang.

Bao gồm: ban đỏ thành từng dải, không đối xứng, có thể hình thành bọng nước và mất sắc tố. Nguyên nhân có thể do các loại thực vật như lime, cần tây, mùi tây, sung.

6. Điều trị

     – Các trường hợp nhẹ bệnh có thể tự khỏi.

     – Điều trị tại chỗ

     .Ngay sau khi tiếp xúc với côn trùng cần phải rửa ngay vùng bị bệnh bằng nước và xà phòng.

     .Vị trí bị bệnh được điều trị bằng các dung dịch nước hoặc hồ làm dịu da, sát khuẩn như dung dịch Jarish, hồ nước, hồ neo pred.

     .Tổn thương khô nên được bôi bằng mỡ corticoid, mỡ kháng sinh đề phòng nhiễm trùng

     – Điều trị toàn thân

     .Kháng histamin làm giảm triệu chứng ngứa rát.

     .Giảm đau, an thần.

     .Kháng sinh chống nhiễm trùng. Một nghiên cứu cho thấy các bệnh nhân được uống ciprofloxacin kết hợp với bôi corticoid có thời gian lành vết thương nhanh hơn rõ rệt. Người ta có rằng có sự nhiễm khuẩn xuất hiện ở tổn thương, có thể do Pseudomonas ở trong kiến khoang gây ra.

7. Phòng bệnh

     -Phòng bệnh bằng tránh tiếp xúc với côn trùng này. Cộng đồng cần được giáo dục để nhận biết kiến khoang và tránh đập nát chúng khi thấy chúng. Nếu thấy côn trùng ở trên da có thể thổi chúng đi hoặc cho chúng vào 1 tờ giấy rồi bỏ đi. Vùng tiếp xúc ngay lập tức phải được rửa đi bằng xà phòng và nước. Quần áo sau khi tiếp xúc cần được giặt thật kĩ.

     -Bởi vì loài kiến này bị thu hút bởi ánh sáng đèn nên cần đóng các cửa sổ, cửa ra vào các phòng làm việc và phòng ngủ vào ban đêm.

     -Khi ngủ nên tắt điện để tránh thu hút kiến.

      -Khi có cảm giác rát bỏng, nổi ban đỏ cần phải đến cơ sở Da liễu khám để được chẩn đoán và điều trị đúng, kịp thời.

Tin bài và ảnh: PGS. TS Nguyễn Hữu Sáu
Đăng bài: Phòng CNTT&GDYT

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.